όσο πιο ασκημένος και πιο δυνατός γνώστης της γλώσσας και των ορίων της είναι ο ποιητής, τόσο περισσότερο μπορεί και πλησιάζει προς τη σκοτεινή και σχεδόν δίχως νόμους περιοχή του γλωσσικού χάους: με βαθιά γνώση, επινοητικότητα, δεινότητα, θα μπορούσε ίσως να φωτίσει το σκοτεινό, να καταγράψει δυναμικές από την ένταση της γλώσσας, να φτάσει να αρθρώσει, μέσα σε κοσμογονικούς κραδασμούς και θορύβους, στοιχεία από το άναρθρο και το άφατο και έτσι να λεχθούν, να γραφούν κάποια στοιχεία από το άρρητο και το άλεκτο
η κατανόησή τους οροθετείται από το ευανάγνωστο (εύκολη και απρόσκοπτη ανάγνωση), από τη μια μεριά, και από το δυσανάγνωστο (δύσκολη έως και αδύνατη ανάγνωση), από την άλλη. Ο ποιητής τείνει να ξεφύγει και από τις δύο αυτές ακραίες περιοχές: η πρώτη θα σήμαινε μια σχεδόν ταύτιση με τους παραδοσιακούς και παραδομένους κώδικες της, όπως λένε, ισοπεδωτικής επικοινωνίας των μέσων, η δεύτερη μια σχεδόν ταύτιση με ένα γλωσσικό χάος. Αυτό που αποφεύγει, όμως, περισσότερο είναι η πεπατημένη του μέσου όρου
ανάμεσα στην ακρίβεια και στην ευλυγισία μιας γλώσσας, ανοίγοντας ένα δρόμο προς μια κατεύθυνση, όπου η γλώσσα αυτή σμίγει και με άλλες γλώσσες: γίνεται ικανή να αντλεί τους πόρους της από τον ίδιο της τον πλούτο, αλλά και από τον πλούτο των άλλων γλωσσών, όσων, τουλάχιστον, μπορούν και την ελκύουν, την κάνουν και παρεκκλίνει, για να βρει μιαν εύθραυστη ισορροπία
σαν η γλώσσα μονάχα παρεκκλίνοντας να βρίσκει τον εαυτό της, τα αλλεπάλληλά της στρώματα, σ' ένα ορισμένο βάθος, τις αποχρώσεις, ανταύγειες πετραδιών, τους ήχους, τα αρώματα που φέρνει, διασχίζοντας ταπεινά το χρόνο
ο εαυτός της πολλοί εαυτοί κάτω από προσωπεία και στην ορχήστρα αντηχείο ο έρωτας· να ο έρωτας καταπληγωμένος, αλλά μωρός να προκαλεί (ίσως σε άλλους μωρούς) δεινά, πολέμους και εκστρατείες σε χώρες εχθρικές και απόκοσμες. με δύσκολους, γεμάτους εμπόδια νόστους και ο κάθε νόστος μια περιπέτεια που γράφεται από πλάνητες με αμφίβολο σύμμαχο τον έρωτα
η ποίηση, μια από τις πιο απομακρυσμένες περιοχές του πλανήτη, που γι' αυτή δεν γίνεται να οργανωθούν τουριστικά ταξίδια. Η ενέργεια και το πάθος την κάνουν ορατή στο γήινο χάρτη, όταν εκπέμπονται και ακτινοβολούν, σαν να ήταν η ατμόσφαιρά της με ένα γλωσσικό ουράνιο τόξο στην κάθε ταπεινή σελίδα που γράφεται
η ενέργεια, το πάθος, μια γενική φαντασιακή ατμόσφαιρα: η προσπάθεια, με όλα τα εκφραστικά και ανέκφραστα μέσα να την εκφράσει ο ποιητής, για να μην διαφύγει
η ενέργεια και το πάθος οξύνουν τη γλώσσα της ποίησης και την κάνουν να ακτινοβολεί. Το πάθος φυσικά εξαντλεί καίγοντας τα γλωσσικά κοιτάσματα: έχει κάτι το θεατρικό, μία καιόμενη βάτος στην άλλη σκηνή. Το πάθος, πάντως, είναι απαραίτητο στην ποίηση για να λιώνει τον πάγο των (παγιωμένων) γλωσσικών συνηθειών και να τον μεταμορφώνει σε «διαμάντι». Η ενέργεια εκδηλώνεται ξάφνου από πιο καθαρές γλωσσικές λειτουργίες: το χάσιμο πόρων μοιάζει να είναι το ελάχιστο δυνατό ή ισοβαθμίζεται, σαν η ενέργεια που εκπέμπεται να επιστρέφει στην πηγή της. Το πάθος υποδαυλίζει, υποκινεί, εκδηλώνει μια δύναμη και ταυτόχρονα καταγράφει τα όριά της. Η ενέργεια, σε μερικές γραφές, βέβαια. εξαρτάται από το πάθος. Σε άλλες, όμως, το πάθος τους υπονοείται ως η προϊστορία μιας αρκετά διαφορετικής ενεργειακής ανάβρυσης-απόδοσης, καθώς εάν η ίδια η εργασία με τη γλώσσα του ποιητή να έχει καταλάβει ένα κομμάτι από τον τόπο που κυβερνούσε το πάθος: αυτό αποτελεί την ακρίβεια και την ευλυγισία μιας δυνατής ποιητικής γλώσσας
η αλχημεία της ποιητικής και η ακάθαρτη, νόθα, μπάσταρδη και ευγενής γλώσσα, η ποίηση μοιάζει να την αφήνει πίσω και να φεύγει μπροστά
μια άγλωσση ποίηση, άναρθρη, γρυλίζοντας όσα δεν μπορούν να γραφούν, να λεχθούν, το άγνωστο, ανείπωτο πλεόνασμα, πλεοναστικά, ιδού, το κείμενο-ποίημα υπόγεια επικοινωνεί. βρίσκεται σε ιδιόρρυθμη αλληλεξάρτηση με ξένους πολιτισμικούς κώδικες (μοντέλα γραφής, αρχιτεκτονικές, τεχνικότητες), για να τους παραβιάσει συγχρόνως. Και αυτό ιδιαίτερα όταν εκδηλώνει, σαν σε μιαν ιεροτελεστία, μιαν αρχέτυπη ελληνικότητα, δηλαδή μια διαπολιτισμικότητα του κειμένου, που διευρυμένη, αν είναι δυνατόν, αντλεί τα στοιχεία της από τις πιο απομακρυσμένες γλωσσικά και αρχετυπικά (μυθικά) περιοχές του πλανήτη
το ταξίδι αυτό και μετά, αν στο ποίημα που πάει να γράψει ή να το μετατρέψει σε αμετακίνητο, οριστικά και αμετάκλητα, (τελεσίδικα τελειωμένο;), δεν διακυβεύεται κάτι πιο συνολικό, αν δεν υπάρχουν ανοίγματα στην περιπέτεια του κόσμου, στην οξύτητα των αισθήσεων, αν τον θαμπώνει, όπως διαγράφεται μπροστά του, με τη λάμψη του, αν πάει να συσταθεί, ακλόνητα σαν ένα καλό ποίημα, σύμφωνο, σε τελευταία ανάλυση, με τις τρέχουσες αξίες και τους κατεστημένους αισθητικούς κώδικες, αν δεν τον κλονίζει, κάπου, στις βεβαιότητές του και συγχρόνως δεν τον παρηγοράει στην περιφλεγή ανθρώπινή του υπόσταση, όχι μόνο δεν το γράφει, αλλά νοιώθει ότι φράζει ένα δρόμο, το δρόμο της ελεύθερης, πολύσημης γραφής, ότι τη στιγμή που θα γραφόταν, θα έσβηνε τις δυνατότητες (σπίθες και ενέργεια) που το διατρέχανε, που αχνοφαίνονται κιόλας, στιγμές-στιγμές, πριν κυλήσουν στο χάος, στην απόχρωση μιας λέξης, σε μια απότομη νοερή ρήξη, σε μια μετατροπή του ρυθμού, σε μια αποσιώπηση-υποβολή της ίδιας της γραφής, ποίησής του, όπως θα μπορούσε να αποκρυσταλλωθεί
δύο διαφορετικές γραφές: η μία με δυναμική κατεύθυνση από το τότε τώρα στο τότε παρελθόν, η άλλη από τα παρελθόντα, γραμμένα μέσα στα τώρα των ανθρώπων ενός κύκλου, μιας συλλογικότητας, με την έννοια των τωρινών αγώνων. προς την τροπή τους στον ανεξερεύνητο, κοσμογονικό ωκεανό, με τα γράμματα, τις λέξεις, τις άναρθρες κραυγές, τους τόνους, τους ρυθμούς, τους κυματισμούς του ανήμερου βυθού προς τον αφρό, πανδαισία, λουλούδισμα του πελάγους
διαπλέκονται οι δύο αυτές γραφές, σκοτεινιάζουν, πάνε να αρχίσουν να φωσφορίζουν η μία στην άλλη: το τότε τώρα με τις προοπτικές του, αποσαφηνίζει τις σκοτεινές ζώνες και περιοχές του τραγικού τότε, ενώ μια τωρινή κριτική αντιμετάθεση απαλύνει τα τραύματα της ιστορίας, τις λαβωματιές από τα βέλη του τοξοφόρου έρωτα· ουτοπία μουσική ποίηση
η σημαντική (ή το αρχαίο σημαίνειν) της ποίησης όπως μια αινιγματική, δύσκολη ισορροπία, μετά από έναν αδιανόητο μετεωρισμό, ανάμεσα στην απόκρυψη και στην αποκάλυψη· στην ακραία εκρηκτική ή μετρημένη αποσπασματικότητα η επιμονή σε μια λεπτομέρεια του γλωσσικού τοπίου, μέσα από παύσεις και κενά, έρχεται να μεγεθύνει, να μετασχηματίσει και να μετατρέψει τα γλωσσικά δεδομένα σε μία συνεχή καταστροφική, αλλά και ταυτόχρονα, μορφογενετική διαδικασία της γλωσσικής «ύφανσης»: περνάμε, δηλαδή, από τις περιοχές σύνταξη, τάξη πραγμάτων καταστροφή αυτής της σύνταξης, μορφογένεση, προς μια απελευθερωτική, δίχως συμβατικούς και παγιωμένους επικοινωνιακούς κώδικες, ανασύνταξη
η ποίηση: μία τάση για αποκωδικοποίηση παλιότερων ποιητικών, δυναμική απόρριψη κανόνων, κατάδειξη της φθοράς της ιδεολογικά φορτισμένης γλώσσας για μια καινούρια σημαντική τους
ανασύνταξη, δεν σημαίνει σύνταξη: η καταστροφική και μορφογενετική διαδικασία απομακρύνει από το συμβατικό και διαβρωμένο χώρο της ισοπεδωτικής επικοινωνίας· σ' ένα ασύνορο διάστημα, όπου η γλώσσα έχει κρατήσει ακέραιες τις πρωταρχικής σημασίας δυνάμεις της. Ο ποιητής μπορεί να προκαλέσει, αντλώντας μουσική και σημασία από αυτή τη γλώσσα, μοναδικά, αποκαλυπτικά, ποιητικά δρώμενα ως το άκρον άωτον: μία τελείωση
η τελείωση των πραγμάτων σβήνοντας μας, οι πράξεις του τον εκτοπίζουν σε ένα άναυδο τόπο, όπου άφωνα αφήνεται και ρέει ο καιρός: η σιωπή δεν σφύζει παρά αμήχανα, οι χειρονομίες του τον αιχμαλωτίζουν, γράφοντας και γράφοντας, σβήνεται το υποκείμενό του· οι λέξεις διαγράφουν τα αντικείμενα που ακριβώς ανιχνεύουν και σηματοδοτούν την παρουσία τους, με την άσπιλη βιαιότητα της πένας στην αμυντική παρθενία του χαρτιού: οι λέξεις και η μαγική ικανότητα της εξάλειψης, της εξαφάνισης
η εξαφάνιση, η εξάλειψη, που ορισμένοι συνδυασμοί λέξεων κατορθώνουν, σε σχέση με άλλους γλωσσικούς σχηματισμούς και που γράφονται ως παύσεις και κενά μέσα στο ποίημα, έχουν ως αφετηρία τους, τις δυναμικές της ψυχής και την επιθυμία για την προσέγγιση μιας βαθύτερης αλήθειας που οργανώνεται στρατηγικά και μουσικά από το ποίημα
το ποίημα δεν παρέχει ούτε εκφράζει τον κοινό λόγο, προσπαθεί ν' αποδώσει τη δυναμική του μέσα σε μία προσδιορισμένη γλωσσική μετατόπιση-προοπτική· με αυτό τον τρόπο, στα διάφορα πεδία επεξεργασίας του ποιήματος, μέσα από τις πολυσήμαντες ρήξεις και ανατροπές που η γραφή του προκαλεί στους πολιτισμικούς κώδικες μηχανισμούς εγγραφής στους ειδικότερους χώρους της κυρίαρχης ιδεολογίας, διαφαίνεται όχι μονάχα το τι δα γίνει αυτή η γλώσσα ή με αυτή τη γλώσσα, αλλά ως ένα ορισμένο βαθμό, και το τι δε δα γίνει αυτή η γλώσσα ή με αυτή τη γλώσσα. Οι γλωσσικές αυτές πιθανότητες εγγράφονται και ταυτόχρονα διαγράφονται από τα εμπόδια που παρουσιάζονται σ' αυτή την εγγραφή· φτάνουμε έτσι πάντοτε στο σημείο από όπου ξεκινήσαμε: το ποίημα ή το κείμενο, δυσβάστακτα τελειωμένο, με όλες τις αντινομίες των κενών του, με τις πολιτισμικά αλλότριες σφήνες του, τις πολλαπλές ανιχνεύσεις (σημειώσεις και παραλλαγές) μιας τελείας. Ή της όποιας στίξης, μιας λέξης, μιας σκηνής, ενός ήχου ή ενός προσώπου, με τις υποδείξεις, τέλος, προστακτικές, αμετάκλητες του γραφέα στον εαυτό του, μένει, ωστόσο, το σβήσιμο, τελικά, την ίδια τη στιγμή που διαβάζεται (μεταγράφεται), ενός άλλου ποιήματος
το γραμμένο ποίημα, υποτίθεται ότι ως σχεδίασμα οροθετούσε, ανιχνεύοντας το πέρασμα στη γραφή του, το άγραφο ποίημα ή κείμενο, αλλά, ως ένα βαθμό, τη στιγμή που γραφόταν, το αφάνιζε· καταλήγουμε, όμως, έτσι, στον υψηλότερο βαθμό κορεσμού και αφομοίωσης: η γραφή ενός ποιήματος ή κειμένου σημαίνει ταυτόχρονα τον αφανισμό ενός άλλου, αλλά και τη δυναμική επιβίωση, μέσα στις παγίδες και τις αιχμές του γραμμένου που το σκότωσαν, που το σκοτώνουν. Εκφρασμένο και ανέκφραστο τελικά συνυπάρχουν σε μια ομόφυλη διαμάχη (με αφορμή τη Γυναίκα της Ζάκυθος, αλλά όχι μόνο)
γράφοντας και γράφοντας· γράφοντας γραφή που στην αρχή να βγαίνει από μέσα σαν άγνωστο είδος μουσικής· η κατανόηση της μουσικής γραφής, αργή, ποίημα το ποίημα, απόσπασμα το απόσπασμα, η δυναμική της γλώσσας μέσα σε ανήκουστους ρυθμούς, το ασταμάτητο κυνήγι του άλεκτου
---------
Νέα Συντέλεια
Λογοτεχνία - Τέχνες - Θεωρία
ISBN: 1790-0891
Τεύχος 5-6, Σεπτέμβριος-Νοέμβριος 2006/Τιμή: 15,50 ευρώ
Εκδότης: Αγκυρα, Διευθυντές: Νάνος Βαλαωρίτης/Ανδρέας Παγουλάτος
