αφιέρωμα

Το ταξίδι των στίχων
Επιφυλλίδες
Ελσα Κορνέτη ::: Δημήτρης Αθηνάκης
Γιώργος Μπλάνας




Ελσα Κορνέτη, Ενα Μπουκέτο Ψαροκόκαλα, Γαβριηλίδης 2009

Στον αστερισμό της Anne Sexton μόλις που αχνοφέγγει το άστρο του αυτοκτονικού κυνισμού, για το οποίο η ασφαλέστερη τροχιά -αυτή που το κρατά πάντα πίσω από το πέπλο της συμπαντικής απορίας- είναι η ακύρωση της ποίησης ως ποιητική ειλικρίνεια˙ ειλικρίνεια ή συντριβή για την τραγική αδυναμία του ποιητή να υπάρξει ειλικρινής. Από εκεί και δώθε οι πορείες είναι δύο: το παιχνίδι με τη γλώσσα και η επίμονη εμπιστοσύνη στη δύναμη της γλώσσας να τσακίζει τις ψευδαισθήσεις. Αίφνης, ανακαλύπτει κανείς πως τον πρώτο δρόμο τραβούν συνήθως οι συντηρητικοί και τρομαγμένοι από το σκοτάδι των νοημάτων, ενώ τον δεύτερο τον τραβούν οι τολμηροί και πληγωμένοι από την ανία της σαφήνειας. Αλλο ένα παράδοξο στην αχανή παραδοξότητα της ποίησης. Παράδοξο, αλλά όχι αφύσικο. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη ανοησία από την άποψη πως η ποίηση είναι ένα παιχνίδι με τη γλώσσα. Για να παίξεις ένα παιχνίδι θα πρέπει ο αντίπαλος να μην γνωρίζει εκ των προτέρων τις κινήσεις σου. Ποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί σοβαρά πως η γλώσσα είναι δυνατόν να μην γνωρίζει εκ των προτέρων τις γλωσσικές του κινήσεις; Μάλλον το αντίθετο συμβαίνει. Ο αφέντης είναι η γλώσσα. Κι αν η ύπαρξή του δεν μπορεί να τεθεί πριν από τη θέση της ύπαρξης του δούλου, δεν παύει να είναι αυτός που αναθέτει τη δουλειά και τη δουλεία. Οσο για τον δεύτερο δρόμο, έχουμε να κάνουμε με έναν παραγωγικότατο διαλεκτικό ελιγμό, τον οποίο περιέγραψε αριστουργηματικά ο Σέλλεϋ - αν και σε ένα πολιτικό κείμενο: «Η εξουσία καταφεύγει στη βία μόνον όταν της τελειώσουν τα λογικά επιχειρήματα». Η ποίηση, λοιπόν, καταφεύγει στη δύναμη της αμεσότητας μόνον όταν της τελειώσουν οι ψευδαισθήσεις.

Η Ελσα Κορνέτη έχει ήδη τραβήξει τον δεύτερο δρόμο. Στην είσοδο του τρίτου βιβλίου της, με τίτλο Ενα Μπουκέτο Ψαροκόκαλα, στέκεται -κέρβερος παμπόνηρος- ένα κομμάτι ποίημα της Sexton: «Νοσταλγώ την πατρίδα σου, ψάρι. Και το ψάρι απάντησε: Θα πρέπει να 'σαι ποιήτρια, μια κακότυχη κυρία, που θέλει να 'ναι ό,τι δεν είναι και νοσταλγεί να είναι ό,τι μονάχα να επισκεφτεί μπορεί». Πέρα από την πύλη αυτού του εντόπιου Αδη των λέξεων και των σκέψεων, τα ποιήματα  καταφτάνουν σκληρά, γυμνά, φαινομενικά επιθετικά, με την ακρίβεια μιας έκθεσης πεπραγμένων, αλλά -τουλάχιστον ο υπογράφων δεν εξαπατάται έτσι εύκολα- τρυφερά, με την ισορροπημένη τρυφερότητα του από καιρό υπερκερασμένου κυνισμού. Τα ποιήματα της Ελσας Κορνέτη έχουν μια σημαντική διαφορά από τη σύγχρονη «βιωματική» ποίηση του δεξιού μεταμοντερνισμού: δεν καταφεύγουν στα φιλολογικά κατωχυρωμένα στερεότυπα, στα οποία καταφεύγουν οι κοσμικές κυρίες της ποίησης και από τις δύο ακτές του Ατλαντικού. Από αυτήν την άποψη -και από άλλες πολλές- η αμεσότητα του βιώματος δεν χρειάζεται σε μια ποιήτρια που μπορεί να δημιουργήσει πραγματικότητες και όχι να σχολιάσει ή να φιλοσοφήσει το υπάρχον.

 

Δημήτρης Αθηνάκης, χωρίσεμεις, Κοινωνία των (δε)κάτων 2009

Ο ποιητής -αν είναι ποιητής και όχι ποιητής- έρχεται κάθε φορά αντιμέτωπος με μια διάταξη του υπάρχοντος, με την οποία επιχειρεί να αφαιρέσει κάθε διαφορά από τις οντότητες που επικυρώνουν το υποκείμενο, το κάθε υποκείμενο. Ο ποιητής –αν είναι ποιητής και όχι ποιητής- αθετεί τις υποχρεώσεις του απέναντι στην οριζόντια εξουσία του εμπειρικού χρόνου και χώρου, αποκολλάται από την τάξη του πραγματοποιημένου συμβολικού και εγκαθίσταται στην τάξη του φαντασιακού, για να οργανώσει το μύθευμα με το οποίο λέγεται η αλήθεια τού ποιήματός του.
Στην περίπτωση του Δημήτρη Αθηνάκη, υπάρχει έναν ον μέσα στον κόσμο, που διδάχθηκε πως διαθέτει σώμα και ψυχή. Δύο ξεχωριστές περιοχές του Είναι του. Το ον αυτό είναι επινόηση του κόσμου. Αλλά η στοιχειώδης αυτοαναγνώριση τού επιβάλλει να θεωρεί μόνο το σώμα του επινόηση του κόσμου. Ετσι, μένει με μόνο στοιχείο ταυτότητας την κίνησή του στην περιοχή της ψυχής και τη συνεπόμενη λαχτάρα να διαφύγει από τη σκοτεινή περιοχή του κόσμου, ώστε να γιατρευτεί από την ασθένεια της δυστυχούς συνείδησης: τη συνείδηση της ετερότητας. Ωστόσο, η ασθένεια της δυστυχούς συνείδησης προκαλεί ένα φυγόκεντρο σύμπτωμα, που λέει πως το υποκείμενο, έστω και ως ψυχή μόνον, δεν μπορεί παρά να έχει τη συνθήκη του: να προέρχεται από... και να βαίνει προς... Αυτό τον καθ' οδόν ορίζεται από την κατοίκηση του κόσμου. Τίποτα δεν μπορεί να υπάρχει από και προς, έξω από ένα πλαίσιο που ορίζει τις προθέσεις του: τα πάθη, εν προκειμένω. Και το υποκείμενο συνειδητοποιεί πως η συνθήκη του είναι η ενότητα που αποτελεί με το σώμα. Αυτή η ενότητα, που είναι ένας τρίτος τόπος, διαθέτει τη δική της γλώσσα: την εκτός πραγματικότητας κίνηση από-προς-από. Την ποιητική αλήθεια, δηλαδή.

Το χωρίςεμεις του Αθηνάκη είναι μια εξαιρετική ποιητική σύλληψη, ευφυώς σχεδιασμένη. Διαθέτει εξαιρετική αίσθηση των αισθητικών διαστάσεων της γλώσσας. Θέλω να πω πως οι στίχοι ακούγονται γοητευτικά. Η δημιουργικότητά τους άπτεται εκείνων των ανατριχιαστικά ηχούντων concepts του διαφημιστικού λόγου, που αρκετοί κατασκευαστές ποιημάτων πασχίζουν να ενσωματώσουν με τραγικά κακόγουστα αποτελέσματα. Το σημαντικότερο όμως είναι πως η ύλη του ποιήματός του δεν μένει στις σκιάσεις (όπως τις εννοεί η φαινομενολογία) αλλά αναμετράται με τα αποβλεπτικά του αντικείμενα, ορίζοντας σαφώς την οπτική γωνία, αλλά -και γιατί όχι- την ιδεατότητά τους. Αναγκάζομαι να μιλήσω για φιλοσοφία, προκειμένου να ακουστώ ως ομιλών για ποίηση, επειδή το χωρίςεμεις προσπαθεί κάθε στιγμή να υπερβεί τη γλώσσα του και να καταφύγει στον ανύπαρκτο μέχρι στιγμής τόπο, όπου θα μπορούσε να ασχοληθεί με την οντολογία του έρωτα. Ετσι πρέπει. Το παραμύθι του λυρισμού και της διαχείρισης συναισθημάτων δεν περνάει πια. Υπάρχουν ωστόσο σημεία, όπου το ποίημα δεν θέλει προφανώς να προχωρήσει βαθύτερα στο τούνελ των λέξεων, αν και είναι πολύ αξιόλογα ως ποιητικές οντότητες. Οπως και να το κάνουμε, μια γλώσσα δεν είναι πάντα έτοιμη για όλα. Μέσα στα επόμενα χρόνια, ο ποιητής θα πρέπει να μας εξηγήσει έμπρακτα τον λόγο ή τους λόγους για τους οποίους έχουμε την εντύπωση πως παρ' όλη την ομορφιά του χωρίςεμεις, ο ποιητής παρουσιάζεται ως πιο ισχυρός από αυτό.

 

gmplanas@gmail.com

 





      αρχική σελίδα | ταυτότητα | επικοινωνία | συνδέσεις | προηγούμενα τεύχη | english
Copyright © 2006 e-poema.eu - Όροι Χρήσης
Developed by WeC.O.M.